» علم در مورد محافظت از سلامت مغز با افزایش سن چه میگوید؟
از ورزش تا روزهداری متناوب: علم درباره تقویت سلامت مغز چه میگوید؟
پژوهشگران در حال بررسی تأثیر انتخابهای سبک زندگی بر مغز در دوران سالمندی هستند.
با افزایش امید به زندگی، توصیههای مختلفی درباره چگونگی حفظ شادابی و عملکرد ذهنی با افزایش سن، همهجا دیده میشود. اما همه این توصیهها به یک اندازه از پشتوانه شواهد علمی برخوردار نیستند.
متخصصان در نشست سالانه انجمن علوم اعصاب، به بررسی این موضوع پرداختند که چگونه تغییرات سبک زندگی میتوانند به محافظت از مغز در برابر افت عملکرد ناشی از افزایش سن کمک کنند و کدام بخش از این یافتهها هنوز به بررسیهای علمی بیشتری نیاز دارد.
هدر اسنایدر، معاون ارشد روابط پزشکی و علمی انجمن آلزایمر، خاطرنشان کرد که اگرچه توصیه به تغذیه سالم و ورزش کردن چندین دهه است که مطرح میشود، درک علمی ما از چگونگی تأثیر این رفتارها بر مغز و نقش آنها در حفظ سلامت مغز همچنان در حال تکامل است.
او گفت:
«با درک بهتر علم، میتوانیم توصیههای خود را آگاهانهتر و دقیقتر ارائه کنیم؛ بهویژه برای افرادی که بیشتر در معرض خطر قرار دارند.»
ورزش چگونه به مغز کمک میکند؟
مدتهاست که ورزش با سلامت بهتر بدن ارتباط دارد و فواید آن از کاهش خطر بیماریهای قلبیعروقی تا بهبود سلامت روان را شامل میشود.
اما آیا فعالیت بدنی میتواند به سالم ماندن مغز در دوران سالمندی نیز کمک کند؟ و چه سازوکارهای زیستی، تأثیر ورزش بر مغز را توضیح میدهند؟
فرناندا دِ فلیسه، استاد مرکز مطالعات علوم اعصاب دانشگاه کوئینز کانادا، گفت:
«ورزش یک مداخله قدرتمند و غیردارویی است که سلامت مغز را تقویت میکند و به حفظ آن کمک میکند.»
به گفته دِ فلیسه، ورزش میتواند به حفظ حجم مغز با افزایش سن کمک کند، جریان خون را بهبود ببخشد و بر فرایندهای التهابی در مغز تأثیر بگذارد.
او در ادامه این پرسش را مطرح کرد:
«وقتی درباره بدن و ورزش صحبت میکنیم، معمولاً به فعالیت عضلات فکر میکنیم. این موضوع منطقی است، زیرا تمام بافتها و دستگاههای بدن در ارتباط نزدیک با عضلات قرار دارند. اما ورزش چگونه میتواند برای مغز نیز مفید باشد؟»
دِ فلیسه توضیح داد که پاسخ این پرسش در ارتباط و تعامل میان عضلات و مغز نهفته است.
چه نوع ورزشی برای سلامت مغز بهتر است؟
اگرچه فواید فعالیت بدنی بهخوبی اثبات شدهاند، انواع مختلف ورزش میتوانند تأثیرات متفاوتی بر بدن و مغز داشته باشند.
به گفته دِ فلیسه، مهمترین نکته این است که فعالیت بدنی را بهطور منظم انجام دهید و آن را به عادتی پایدار تبدیل کنید.
سازمان جهانی بهداشت توصیه میکند بزرگسالان دستکم ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته داشته باشند.

۱. ورزش هوازی
نشان داده شده است که ورزشهای هوازی تأثیر مثبتی بر سلامت جسمی و مغز دارند.
دِ فلیسه در اینباره گفت:
«این نوع ورزش جریان خون را تحریک میکند و نفوذپذیری سد خونیمغزی را افزایش میدهد تا مولکولهای مفید بتوانند به مغز برسند.»

۲. تمرینات مقاومتی و تمرینات تناوبی با شدت بالا (HIIT)
تمرینات مقاومتی و تمرینات تناوبی با شدت بالا نیز میتوانند عملکرد عضلات را بهبود ببخشند و باعث افزایش توده عضلانی شوند. این فعالیتها تولید مولکولهایی را تحریک میکنند که اثرات محافظتکننده از سلولهای عصبی دارند.
۳. پیادهروی
دِ فلیسه خاطرنشان کرد:
«حتی پیادهروی معمولی با سرعت متوسط نیز اهمیت زیادی دارد و تأثیرات مفیدی از خود نشان داده است.»
اگرچه هدف روزانه ۱۰ هزار قدم معمولاً بهعنوان یک معیار رایج مطرح میشود، افراد میتوانند با میزان کمتری از فعالیت بدنی نیز از فواید سلامتی بهرهمند شوند. بنابراین، مهم است که افراد صرفنظر از تعداد قدمهایی که برمیدارند، فعال بمانند.
او در ادامه افزود:
«به نظر من هر نوع ورزشی و هر میزان فعالیتی که بتوانید انجام دهید، برای فعال نگه داشتن بدن ارزشمند است. اما مهمتر از تعداد قدمها، استمرار و منظم بودن فعالیت بدنی است.»
آیا روزهداری متناوب میتواند از مغز محافظت کند؟
فعالیت بدنی تنها عامل سبک زندگی نیست که میتواند بر سلامت مغز تأثیر بگذارد. تغذیه نیز نقش مهمی دارد و پژوهشگران در حال بررسی این موضوع هستند که الگوهای غذایی چگونه بر توانایی مغز برای طی کردن روند سالم پیری تأثیر میگذارند.
برخی مطالعات نشان میدهند که روزهداری متناوب ممکن است برای سلامت مغز فوایدی داشته باشد؛ از جمله از طریق کاهش التهاب و استرس اکسیداتیو.
بااینحال، بخش زیادی از شواهد موجود از مطالعات حیوانی به دست آمدهاند. اگرچه یافتههای اولیه امیدوارکننده هستند، هنوز ثابت نشده است که روزهداری بتواند در انسان از افت عملکرد شناختی جلوگیری کند یا در برابر بیماری آلزایمر محافظت ایجاد کند.
پژوهشگران همچنان در حال بررسی این موضوع هستند که آیا تأثیراتی که در مطالعات آزمایشگاهی مشاهده شدهاند، در زندگی واقعی انسان نیز به فواید بلندمدت و معناداری منجر میشوند یا خیر.
مارک متسون، استاد مدعو علوم اعصاب دانشگاه جانز هاپکینز، گفت:
«کمبود غذا یکی از عوامل مهم تأثیرگذار بر عملکرد مغز در طول تاریخ تکامل بوده است.»
او افزود که تکامل، مغز و بدن انسان را به توانایی عملکرد مناسب در دورههای روزهداری مجهز کرده است.
روزهداری متناوب به الگوهای غذایی گفته میشود که در آنها دورههای غذا خوردن با دورههای نخوردن غذا جایگزین میشوند.
یکی از روشهای رایج، روزهداری به مدت ۱۶ ساعت و محدود کردن زمان غذا خوردن به یک بازه هشتساعته در طول شبانهروز است.
در طول دورههای طولانیتر نخوردن غذا، بدن ابتدا ذخایر گلیکوژن خود را مصرف میکند و سپس تجزیه چربیها را آغاز میکند. کبد چربیهای تجزیهشده را به مولکولهایی به نام کتون تبدیل میکند.
این مولکولها منبع جایگزین انرژی برای مغز هستند و به گفته متسون، ممکن است با کاهش التهاب و استرس اکسیداتیو به محافظت از سلولهای مغزی نیز کمک کنند.
ارتباط روزهداری متناوب و ورزش در محافظت از مغز
فواید احتمالی روزهداری متناوب ممکن است به نحوه واکنش سلولها در برابر فشارهای متابولیکی نیز مرتبط باشد؛ سازوکاری که شباهتهایی با تأثیرات ورزش دارد.
متسون توضیح داد که ورزش و روزهداری متناوب به شیوهای مشابه عمل میکنند. هر دو نوعی چالش برای سلولها ایجاد میکنند و در نتیجه، واکنشهای محافظتی را در آنها فعال میسازند.
در مقابل، دورههای استراحت و بازیابی به سلولها فرصت میدهند تا خود را ترمیم کنند، رشد کنند و با شرایط جدید سازگار شوند.
او افزود:
«در طول هفتهها، ماهها و سالها، قرار گرفتن متناوب در معرض فشارهای متابولیکی خفیف یا چالشهای کنترلشده، سلامت عمومی و عملکرد بدن را بهبود میبخشد و با روند پیری و بیماری مقابله میکند.»
متسون گفت در سطح سلولی، این فرایند به این معناست که در دورههای چالشبرانگیزی مانند روزهداری یا ورزش، سلولها وارد وضعیتی میشوند که در آن منابع خود را حفظ میکنند و مقاومت بیشتری در برابر فشارها به دست میآورند.
در دوره بازیابی، از جمله هنگام خواب و استراحت، سلولها وارد وضعیتی میشوند که رشد و انعطافپذیری آنها را تقویت میکند.
متسون همچنین اشاره کرد که به نظر نمیرسد فواید روزهداری متناوب حتی در صورت ادامه این الگوی غذایی برای دورههای طولانی، مانند هفتهها، ماهها یا سالها، کاهش پیدا کند.
او در پایان با اشاره به ارتباط میان بدن و مغز گفت:
«بدن میتواند با مغز ارتباط برقرار کند. هر زمان که بدن ما کاملاً سالم نباشد، مغز این وضعیت را احساس میکند. اما اگر با تحریک بخشهای مختلف بدن، آنها را به سمت آمادگی و تناسب بیشتر هدایت کنیم، مغز نیز از این موضوع تأثیر میپذیرد.»


وبلاگ مجله آنلاین
